03. Bogactwo przyrody

Kwisa okiem przyrodnika – dlaczego warto dbać o walory przyrodnicze tego obszaru?

Dlaczego Dolina Dolnej Kwisy została objęta ochroną naturową?

Dolina Dolnej Kwisy to Specjalny Obszar Ochrony siedlisk objęty ochroną w ramach Europejskiej Sieci Ekologicznej Natura 2000 służącej zachowaniu dziedzictwa przyrodniczego Europy.

Głównym motywem ochrony doliny Kwisy jest zachowanie rzeki nizinnej o mało zmienionym naturalnie meandrującym korycie wraz z całym jej bogactwem przyrodniczym. Zachowały się tutaj duże połacie siedlisk przyrodniczych takich między innymi jak lasy łęgowe, łąki zmiennowilgotne i świeże. W nurcie rzeki występują zbiorowiska włosieniczników. Obszar zasiedlony jest przez szereg rzadkich i chronionych gatunków zwierząt.

Kwisa na odcinku od Nowogrodźca do Małomic to ważny w skali regionu obszar występowania: dwóch gatunków ważek (trzepla zielona i zalotka większa), motyla czerwończyka nieparka oraz dwóch gatunków chrząszczy ksylofagicznych (odżywających się drewnem). Chrząszcze te to pachnica dębowa i jelonek rogacza, których występowanie uzależnione jest od obecności starych drzew głównie dębów. Takie drzewa zachowały się właśnie w dolinie rzeki i na terenach przyległych. Dojrzałe i miejscami prawie naturalne rozległe lasy Borów Dolnośląskich, w których położona jest Kwisa, to miejsce występowania takich ptasich rarytasów jak najmniejsza polska sowa sóweczka i niewiele od niej większa włochatka. Nad rzeka można spotkać, chociaż coraz rzadziej bociana czarnego. Częściej spotkamy bielika, kanie ruda czasami czarną, żurawia, dzięcioła zielonosiwego a w pobliskich borach tajemniczego lelka.

Kwisa ma wody w miarę czyste, stąd obecność minoga strumieniowego i ryb wymagających czystych dobrze natlenionych wód takich jak głowacz białopłetwy. W starorzeczach i spokojniejszych wodach żyje między innymi różanka i piskorz. Dolina to również ważny korytarz ekologiczny. Ułożenie południkowe pozwala na migrację z rejonu Sudetów do dużych kompleksów leśnych na ziemi lubuskiej. Nim migrują między innymi nietoperze. Niektóre gatunki nie tylko migrują, ale mają tu swoje stałe miejsca żerowania, rozrodu i zimowania. Do takich gatunków należy między innymi nocek duży, nocek łydkowłosy i mopek. Pobliskie lasy są miejscem od niedawna ponownie zasiedlonym przez wilki, a obszar stanowi dla nich ważne miejsce żerowania.

Sama rzeka jest malownicza z licznymi meandrami, stromo opadającymi skarpami gdzie przecina piaszczyste wydmy, a jej bieg zmienia się w zależności od poziomu wody i pory roku. Tajemniczości rzece nadają starorzecza, które charakteryzują się spokojniejszym środowiskiem wodnym i są ulubionym miejscem występowania bobra. Tak więc Kwisa jest miejscem wyjątkowym i może stanowić doskonałe miejsce do obserwacji przyrody.

Jakie są zagrożenia dla gatunków i siedlisk na tym obszarze?

Głównym zagrożeniem jest prace hydrotechniczne w tym zabudowa koryta rzeki. Na interesującym nas odcinku funkcjonują 3 elektrownie wodne, planowana jest jeszcze jedna w okolicach miejscowości Ławszowa. Stanowią one przeszkodę dla migracji organizmów wodnych zwłaszcza ryb oraz zmieniają transport rumoszu i są miejscem gromadzenia się osadów. Zmiany poziomu wód i ich temperatury związane z funkcjonowaniem elektrowni również negatywnie wpływają na ekosystemy.

Kwisa jest rzeką czystą, jednak przez wiele lat zagrożeniem były ścieki odprowadzane przez Nowogrodziec, obecnie funkcjonuje nowoczesna oczyszczalnia ścieków, do której mają być przyłączone kolejne miejscowości wiejskie. Zanieczyszczenie rzeki powodują również kopalnie kruszywa funkcjonujące w sąsiedztwie rzeki.

Zagrożeniem może być również ruch turystyczny na rzece Kwisie, który z roku na rok rośnie. Turyści nieświadomi walorów przyrodniczych mogą zaśmiecać, palić ogniska, rozjeżdżać wydmy czy brzegi rzeki. Powstająca infrastruktura turystyczna z pewnością zminimalizuje wpływ turystów na przyrodę. Bardzo ważne jest informowanie i edukowanie turystów jak powinni się zachowywać na rzece i w jej okolicach, aby nie szkodzić występującym tu gatunkom i środowiskom. To zadanie dla organizatorów spływów, samorządów, organizacji tu działających. Konieczne jest przygotowanie przystępnych informacji w formie folderów, tablic, które informowałyby o zasadach przebywania na terenie Doliny Dolnej Kwisy. Opracowany w 2013 i 2014 Plan zadań ochronnych dla tego obszaru szczegółowo charakteryzuje zagrożenia i zainteresowanych odsyłam do tego dokumentu, który znajduje się na stronach internetowych Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska we Wrocławiu.

Jak prezentować atrakcje przyrodnicze tego obszaru, aby im nie zaszkodzić?

Tak jak wcześniej mówiłem, edukować i informować o walorach przyrodniczych oraz zasadach przebywania na tym obszarze.

Konieczne jest odpowiednie przygotowanie podmiotów organizujących spływy, tak aby każda grupa rozpoczynająca spływ wiedziała, że przebywa na terenie chronionym. Muszą znać obowiązujące normy prawne i zasady zachowania się na takich terenach. Postoje powinny odbywać się w miejscach wyznaczonych, turyści dzięki swojej świadomości nie będą niszczyli bezmyślnie otaczającej przyrody. Wyjątkowość Kwisy należy wykorzystać do obserwacji przyrody zwłaszcza ptaków i siedlisk przyrodniczych i na tej bazie budowania różnorodnej oferty usług i produktów edukacji przyrodniczej. To bardzo obiecujący kierunek, który może w przyszłości przynieść dochody mieszkańcom i jednocześnie chronić przyrodę, podobnie jak Dolina Baryczy.

Pozytywnym elementem projektu „Dla Kwisy, dla Natury” były wspólne warsztaty, w których wzięły udział podmioty turystyczne, przedstawiciele gmin i organizacji, a które wypracowały zasady przyjaznego przyrodzie użytkowania rzeki. Uświadamianie użytkowników rzeki jak istotne jest zachowanie przyrody Doliny Dolnej Kwisy, to ważny czynnik budujący wizję zrównoważonego rozwoju gmin funkcjonujących w dolinie tej rzeki. Tylko taki sposób zrównoważonego użytkowania zachowa bioróżnorodność tego obszaru, tworząc warunki dla zachowania dziedzictwa przyrodniczego tego zakątka Polski. Trzeba pamiętać, że Kwisa położona jest w największym kompleksie leśnym Europy Środkowej i jako dolina rzeczna skomunikowana z rzeką Odrą stanowi ważny korytarz ekologiczny dla wielu gatunków.

– Dziękuję za uwagę.

10.11.2014

RUSZLEWICZ - zdjecieAndrzej Ruszlewicz absolwent Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu, przyrodnik ekspert z zakresu ochrony przyrody i zarządzania ochroną przyrody. Od wielu lat współpracuje z Regionalną Dyrekcją Ochrony Środowiska we Wrocławiu, ostatnio pełnił funkcję planisty regionalnego w projekcie związanym z opracowaniem planów zadań ochronnych dla obszarów Natura 2000 na Dolnym Śląsku, w którego ramach był między innymi opracowywany plan dla Doliny Dolnej Kwisy.